Nederland stevent af op watertekort: 'We moeten keuzes gaan maken'

Nederland dreigt de komende tijd op te schalen naar 'feitelijk watertekort'. Volgens voorzitter Harold van Waveren van de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) vertoont de huidige droogte steeds meer overeenkomsten met het uitzonderlijk droge jaar 1976.

Door de aanhoudende droogte, de lage waterstanden in de rivieren en de toenemende vraag naar water neemt de kans op regionale watertekorten verder toe. Daarom schaalde de LCW, waarin Rijkswaterstaat, de waterschappen en andere waterbeheerders samenwerken, 1 juli al op naar niveau 1: dreigend watertekort.

Fase 2, die van feitelijk watertekort, lijkt nu aanstaande. Bij niveau 3 is er sprake van een crisis, dan neemt het ministerie van Justitie en Veiligheid het over van de LCW en komt er een nationaal crisiscentrum.

Volgens Van Waveren is de situatie uitzonderlijk voor begin juli. "De rivierstanden zijn opvallend laag voor de tijd van het jaar. We zien waterstanden die gemiddeld maar eens in de twintig jaar voorkomen. Ook het neerslagtekort zit op een niveau dat je ongeveer eens in de twintig jaar ziet." Wel noemt hij één lichtpuntje: het IJsselmeer staat bewust extra hoog. "Dat is ons appeltje voor de dorst."

De grootste uitdaging is dat de vraag naar water juist toeneemt, terwijl er steeds minder beschikbaar is. "Door de warmte verdampt meer water en hebben planten meer nodig. Tegelijkertijd neemt ook in Duitsland, Zwitserland, België en Frankrijk de afvoer van de Rijn en Maas af. De watervraag stijgt dus, terwijl de aanvoer juist afneemt."

Het gaat uiteindelijk om het verdelen van schaarste. Je kunt nooit iedereen tevreden stellen.

Als Nederland daadwerkelijk naar niveau 2 opschaalt, moeten waterbeheerders keuzes maken over de verdeling van het beschikbare water. "Het gaat uiteindelijk om het verdelen van schaarste. Je kunt nooit iedereen tevreden stellen." Zo wordt nu al extra zoet water ingezet om verzilting in het westen van het land tegen te gaan. Dat gaat wel ten koste van de scheepvaart, die door de lagere waterstanden langer moet wachten bij sluizen.

Voor de meeste Nederlanders zijn de gevolgen voorlopig beperkt, verwacht Van Waveren. Wel roept hij op zuinig met drinkwater om te gaan. "De kans is groot dat iedereen door de warmte meer water gebruikt. Op zich is er ruim voldoende drinkwater, maar als iedereen tegelijk de kraan opendraait, kan dat water niet tegelijk door het netwerk. En dan kan de druk lager worden. Als we daar verstandig mee omgaan, blijft de drinkwatervoorziening op orde."

Landbouwbedrijven en schippers merken de droogte volgens hem als eersten. Daarnaast verwacht hij dat meer regio's een sproeiverbod zullen instellen.

Van Waveren maakt zich vooral zorgen over de rest van de zomer. "Het is pas begin juli en de zomer duurt nog twee maanden. Als deze droogte aanhoudt, kan het een serieuze droogte worden." Daarbij verwijst hij naar het uitzonderlijk droge jaar 1976. "Dat is voor ons het referentiejaar. Ik hoop dat we zo'n zomer niet meer meemaken, maar door klimaatverandering wordt die kans wel groter."