Raad voor Cultuur wil dat AI-bedrijven kunstenaars compenseren

Kunstenaars zouden geld moeten krijgen van bedrijven die hun werk gebruiken om AI-modellen te trainen. Daarvoor pleit de Raad voor Cultuur in een advies dat maandag verschijnt over de impact van kunstmatige intelligentie (AI) op de cultuursector.

"AI biedt mogelijkheden aan makers", zegt Kristel Baele, voorzitter van de Raad voor Cultuur. "Maar het brengt ook gevaren mee voor de culturele sector."

Generatieve AI-modellen zijn in staat binnen een paar seconden afbeeldingen, muziek en video's te genereren in de stijl van menselijke kunstenaars. De modellen worden getraind met openbare data, bijvoorbeeld foto's op sociale media of afbeeldingen van kunstwerken op websites van kunstenaars.

Makers worden hier meestal niet voor gecompenseerd. Een contentheffing moet daar verandering in brengen, vindt de Raad voor Cultuur. De overheid zou een monitor kunnen oprichten die bijhoudt welke data voorkomt in trainingssets van AI-modellen. Zo kan worden bepaald welke makers compensatie moeten krijgen.

Juridisch is het mogelijk om bedrijven te verplichten te betalen voor data die ze gebruiken voor het trainen van AI-modellen, zegt jurist Charlotte Meindersma, gespecialiseerd in AI en auteursrecht. Maar ze ziet nog wel wat haken en ogen. "De uitdaging ligt vooral bij het bepalen van het bedrag. Wat geldt als creatieve data en wat is daarvan precies de waarde voor zo'n AI-model?"

Constant Brinkman is een van de oprichters van AI-galerij Dead End Gallery, waar uitsluitend kunst hangt die met AI is gemaakt. Hij is door de Raad voor Cultuur geraadpleegd voor het rapport. Brinkman ziet de contentheffing niet als oplossing. Volgens hem zouden kunstenaars het als een verdienmodel kunnen zien en bewust hun werk laten gebruiken door AI-modellen om betaald te krijgen.

De Raad voor Cultuur wil naast een contentheffing ook dat de culturele sector beschermd wordt tegen concurrentie van AI-modellen, die veel sneller en goedkoper plaatjes kunnen maken die lijken op kunst. "De samenleving zou daarom moeten investeren in de culturele sector en de inzet van menselijke creativiteit stimuleren", zegt Baele.

Brinkman vindt niet dat AI een bedreigende concurrent vormt voor de kunstwereld. "Het gaat om een techniek die naast de bestaande kunst kan bestaan. Kunst maken is toegankelijker met de komst van AI en kan andere kunstenaars ook weer inspireren om met iets vernieuwends te komen."

Een deel van de kunstenaars zegt wel degelijk concurrentie van AI te ervaren. In een enquête eind vorig jaar(opent in nieuw venster) gaf één op de vijf kunstenaars aan inkomen en opdrachten te verliezen aan AI.

Bij illustrator Merel Corduwener lopen de aanvragen nog niet terug. "De bedrijven waar ik mee samenwerk hechten juist veel belang aan menselijke makers." Ze begrijpt de zorgen van de raad wel, maar gebruikt zelf ook af en toe AI voor haar werk. "Bijvoorbeeld om iets specifieks na te tekenen."

Maruga Koops, eveneens illustrator, ziet gespannen toe hoe AI-gegenereerde plaatjes steeds beter worden. "Hoewel ik in mijn werk nog weinig effecten zie van de opkomst van AI, ben ik soms weleens bang dat mijn werk wordt overgenomen."

Een contentheffing hoeft van Koops niet. Ze ziet liever dat haar werk helemaal niet meer gebruikt wordt door AI-bedrijven.